OEE üç çarpanın ürünü: kullanılabilirlik, performans, kalite. PLC'si olan modern bir makine ilk ikisini kendi verir. Sorun PLC'si olmayan ya da veri vermeyen eski makinelerde ve daha da önemlisi "neden durdu" sorusunda. PLC "durdu" der, nedenini söylemez. Kamera nedeni gösterir: operatör yoktu, malzeme bitmişti, forklift geç geldi, kalite kontrol için bekledi.
Duruşu görmek
Makinenin çalışıp çalışmadığını görüntüden çıkarmak için üç yöntem kullandık, karmaşıklık sırasıyla:
- Hareket bölgesi. Makinenin hareketli parçasının olduğu bölgede kare farkı. En basit yöntem; pres, konveyör, dolum hattı gibi görünür hareketi olan makinelerde yeterli. Işık değişimine hassas, gündüz-gece ayarı gerekiyor.
- Gösterge okuma. Makine panelindeki durum ışığı (yeşil/sarı/kırmızı) ya da yedi parçalı sayaç. Küçük bir sınıflandırıcı, panelin sabit bir bölgesini okuyor. Eski makinelerde PLC'siz veri almanın en güvenilir yolu.
- Ürün çıkış sayımı. Hattın sonunda ürün geçişi sayılıyor. Hem performans (çevrim süresi) hem duruş (belirli süre ürün çıkmadı) buradan geliyor. Ürün küçük ve hızlıysa yüksek kare hızı gerekiyor, 25 fps altına inilmiyor.
PLC varsa onu esas alıp kamerayı neden tespiti için kullanıyoruz. PLC yoksa kamera hem durumu hem nedeni veriyor; doğruluk düşüyor ama sıfırdan iyi ve çoğu eski hat için tek seçenek.
Duruş nedeni
Asıl iş burada. Makine durdu; aynı anda kamera şunları görüyor:
| Gözlem | Atanan neden |
|---|---|
| Operatör alanında kimse yok | Gözetimsiz duruş |
| Operatör makinenin panelinde | Ayar / kalıp değişimi |
| Operatör malzeme giriş bölgesinde, palet boş | Malzeme bekleme |
| Bakım yeleği görünüyor | Arıza / bakım |
| Operatör ürünü elinde inceliyor | Kalite kontrol |
Bu eşleştirmeler kesin değil; olası neden olarak yazılıyor ve vardiya amiri raporda onaylıyor ya da düzeltiyor. Bir ay sonra düzeltme oranı %10'un altına iniyor. Eskiden duruş nedeni kağıda operatör tarafından yazılıyordu ve %40'ı "diğer" idi. Kamera sonrası "diğer" %5'e indi; OEE'nin kendisi değişmedi ama ne yapılacağı belli oldu.
Operatör performansı, doğru okunursa
Bu kelime fabrikada ürkütüyor. Bizim ölçtüğümüz şey kişi değil, istasyon: bu istasyonda vardiya boyunca operatör ne kadar süre çalışma bölgesindeydi, kaç kez ayrıldı, ayrılmalar ne kadar sürdü. Kimlik yok, yüz yok. Rapor istasyon bazlı ve vardiya bazlı. Yönetim "3. istasyonda vardiya değişiminden sonraki ilk 20 dakikada aktif süre düşüyor" görüyor ve devir teslim sürecini düzeltiyor. Bireysel karne çıkarılmıyor; çıkarılmasını isteyen müşteriyle bu maddeyi baştan konuşuyoruz.
Bir tesiste ölçülen %72 aktif süre, geri kalan %28'in nerede gittiğini gösterdi: malzeme taşıma. Operatör dakikada bir palete gidiyordu. Palet yerini değiştirmek aktif süreyi %85'e çıkardı, makine sayısı değişmeden.
Çevrim süresi
Ürün çıkış sayımından çevrim süresi çıkıyor: art arda iki ürün arasındaki süre. Bunun dağılımı, ortalamasından daha değerli. Ortalama 12 saniye ama dağılım iki tepeli ise (10 ve 16), makine iki farklı hızda çalışıyor demek; genellikle iki operatörün farklı alışkanlığı ya da malzeme partisinin farkı. MES yalnızca ortalamayı gösteriyordu.
MES entegrasyonu
Çıkan veri MES'e iki kanaldan gidiyor: duruş olayları webhook ile anlık, OEE bileşenleri saatlik toplam olarak REST ile. MES tarafında "kamera kaynaklı duruş nedeni" ayrı bir alan; MES'in kendi neden kodlarıyla eşleşme tablosu kurulumda yapılıyor. MES yoksa saatlik CSV ve bir Power BI şablonu ile başlıyoruz; iki müşteride MES'e geçiş bu şablonla toplanan veriden sonra karar verildi.
Kalibrasyon ve kabul
Kabul testi bir hafta: kameranın ürettiği duruş listesi, vardiya amirinin manuel kaydıyla karşılaştırılıyor. Duruş başlangıç ve bitiş zamanında 30 saniyeden fazla sapma hata sayılıyor. Neden ataması için ilk ay hedef %80 doğru, üçüncü ay %90. Bu rakamlar hat tipine göre değişiyor; montaj hattı daha kolay, karışık iş atölyesi daha zor.
Nerede işe yaramıyor
Kapalı kabin içinde çalışan makine (CNC, enjeksiyon) kameraya görünmüyor; oradan PLC olmadan veri çıkmıyor. Çok kirli ortam (döküm, kumlama) lensi haftada bir kör ediyor; koruyucu muhafaza ve hava üfleme olmadan kurmuyoruz. Hızı saniyede 5 ürünün üstünde olan hatlarda çıkış sayımı için kamera yerine fotosel daha ucuz ve daha doğru; kamera o zaman yalnızca neden tespiti için kalıyor.